Roze voor meisjes, blauw voor jongens (en waarom dat onzin is)

Loop een babywinkel binnen en je weet precies welke afdeling voor wie is. Roze voor meisjes, blauw voor jongens. Het voelt natuurlijk, vanzelfsprekend, bijna biologisch.

Maar zo vanzelfsprekend is het helemaal niet. Nog geen honderd jaar geleden was er geen vaste regel. Sommige winkels en tijdschriften adviseerden roze voor jongens, andere juist voor meisjes. En de meeste baby's droegen gewoon wit.

In deze blog vertel ik hoe roze en blauw aan meisjes en jongens gekoppeld raakten, welke rol marketing daarin speelde, en wat dit betekent als je vandaag de dag haakt voor kinderen.

Ga meteen naar

Roze voor jongens? In 1918 kon dat zomaar

Laat me beginnen met een citaat dat je waarschijnlijk niet gelooft. In juni 1918 schreef het Amerikaanse vakblad voor babykleding The Infants' Department:

"There has been a great diversity of opinion on this subject, but the generally accepted rule is pink for the boy and blue for the girl. The reason is that pink, being a more decided and stronger color, is more suitable for the boy, while blue, which is more delicate and dainty, is prettier for the girl."

Roze voor de jongen, want roze is "krachtig en beslist". Blauw voor het meisje, want blauw is "delicaat en verfijnd". Let wel op het begin van het citaat: er was "veel verschil van mening". En dat is precies het punt.

Jo Paoletti, historica aan de University of Maryland, onderzocht jarenlang kinderkleding, catalogi, tijdschriften en advertenties. Haar conclusie: vóór de jaren 1940 was er geen eenduidige kleurcode voor baby's. Sommige bronnen adviseerden roze voor jongens, andere blauw. Toen het tijdschrift Time in 1927 een rondje langs Amerikaanse warenhuizen deed, zaten die ook niet op één lijn.

En heel vaak speelde kleur gewoon geen rol. Baby's droegen witte jurkjes, jongens én meisjes. Dat was praktisch: wit kun je makkelijk wassen en bleken. Het idee dat een baby een kleur "nodig" had die bij het geslacht paste, bestond nog nauwelijks.

Was het dan echt precies andersom?

Je leest vaak dat roze vroeger dé jongenskleur was en dat alles na de oorlog is omgedraaid. Zo simpel is het niet. Psycholoog Marco Del Giudice zocht in 2012 in miljoenen gescande Engelstalige boeken naar zinnen als "pink for girls" en "pink for boys". De combinatie die wij kennen, roze voor meisjes en blauw voor jongens, kwam hij al vanaf het eind van de negentiende eeuw tegen. De omgekeerde combinatie vond hij nauwelijks. Hij noemde de grote omkering daarom een wetenschappelijk broodjeaapverhaal.

Paoletti reageerde dat ze nooit heeft beweerd dat de regel precies andersom was, maar dat er simpelweg geen vaste regel bestond. Waar ze het allebei over eens zijn: de strikte, alles doordringende scheiding tussen roze en blauw die we nu kennen, is relatief nieuw.

Hoe marketing de kleuren vastlegde

Na de Tweede Wereldoorlog werd de koppeling steeds sterker. In de jaren 1950 werd roze in Amerika hét symbool van vrouwelijkheid, in kleding, interieur en reclame. Fabrikanten en winkels zagen er ook een commercieel voordeel in: als jongens blauw "nodig" hebben en meisjes roze, kun je kleding minder makkelijk doorgeven aan een broertje of zusje.

In de jaren 1960 en 1970 kwam er een tegenbeweging. Veel ouders kozen bewust voor genderneutrale kleding. Maar vanaf de jaren 1980, toen je met een echo al vóór de geboorte kon weten of het een jongen of meisje werd, sloeg de roze-blauwmarketing harder toe dan ooit. Winkels richtten hele afdelingen in roze of blauw in, en speelgoed werd steeds vaker per geslacht gemaakt. Een generatie later vinden we dat normaal.

Waarom roze voor meisjes geen natuurwet is

Hoe je de geschiedenis ook leest: de regel zoals we hem nu kennen, is nog geen eeuw zo streng. In de geschiedenis van de mensheid is dat een oogwenk.

Bovendien is het vooral een westerse gewoonte. In veel andere culturen hebben kleuren heel andere betekenissen. In China staat rood voor geluk en voorspoed, voor mannen én vrouwen. En in India trouwen veel bruiden in het rood.

Ook bij jonge kinderen lijkt de voorkeur niet aangeboren. Onderzoekers Vanessa LoBue en Judy DeLoache lieten in 2011 zien dat meisjes pas rond hun tweede à derde jaar een duidelijke voorkeur voor roze ontwikkelen, ongeveer in de periode dat ze begrijpen of ze een jongen of een meisje zijn. Dat past goed bij het idee dat de voorkeur wordt aangeleerd.

De "roze voor meisjes, blauw voor jongens"-regel is dus geen biologisch feit en geen natuurwet. Het is een culturele gewoonte, flink geholpen door marketing.

Wat dit betekent voor je haakwerk

Haak je voor kinderen, voor baby's of voor een cadeautje? Dan is het goed om hier even bij stil te staan.

Ik zeg niet dat je geen roze moet haken voor meisjes of blauw voor jongens. Is een kind dol op roze, haak dan roze. Houdt een kind van blauw, haak dan blauw. Maar vraag jezelf af: kies ik deze kleur omdat het kind het mooi vindt, of omdat ik denk dat het zo hoort?

Ik heb zelf gemerkt hoe diep dit zit. Toen ik iets haakte voor een babyshower en niet wist of het een jongen of meisje werd, voelde ik automatisch de neiging om geel of groen te kiezen. "Veilig." Maar waarom zou geel of groen veiliger zijn dan roze of blauw? Omdat ik ben opgegroeid met het idee dat roze en blauw "geladen" kleuren zijn, terwijl geel en groen "neutraal" zijn.

Maar dat is niet zo. Geel is niet neutraal en groen ook niet. Ze zijn alleen minder geladen door marketing.

Haak je vrij van genderkleuren

Hier zijn een paar gedachten die je kunt meenemen in je haakwerk.

Kleur heeft geen geslacht. Geen enkele kleur is van zichzelf mannelijk of vrouwelijk. Die associaties zijn aangeleerd, en ze veranderen. Wat vandaag "voor meisjes" is, kon honderd jaar geleden net zo goed "voor jongens" zijn.

Kies kleur op basis van wat mooi is, niet van wat "hoort". Een gehaakte trui met rood-oranje-gele strepen staat een jongen net zo goed als een meisje. Een donkerblauw-grijze deken is voor een meisje net zo lief als voor een jongen.

Vraag de ouders (of het kind). Haak je iets voor een kind, vraag dan wat het mooi vindt. Kinderen hebben vaak veel minder last van die kleurregels dan volwassenen. Een jongetje dat van roze houdt of een meisje dat dol is op donkergroen: het komt vaker voor dan je denkt.

Experimenteer met "ongebruikelijke" combinaties. Een roze-grijs-blauw vest voor een jongen. Een stoere mosterdgeel-bordeaux deken voor een meisje. Kleuren zijn van iedereen. Kijk bijvoorbeeld eens naar de Kleurrijk Gebaar-kleurencombinaties voor inspiratie buiten de gebaande paden.

Wees je bewust van je eigen gewoontes. Grijp je de volgende keer automatisch naar roze voor een meisjescadeau? Sta dan even stil. Is dat je eigen keuze, of de keuze die marketing voor je heeft gemaakt?

De bredere context

Dit verhaal over roze en blauw is meer dan een leuke anekdote. Het laat zien hoe makkelijk onze kleurvoorkeuren worden gevormd, niet alleen door marketing, maar door onze hele cultuur.

Elke keer dat we denken dat een kleur "hoort" bij een bepaald geslacht, een leeftijd of een gelegenheid, is het goed om te vragen: waarom? Wie heeft dat bepaald? En klopt het nog?

In de blog "Huidskleur" bestaat niet ga ik in op hoe kleurnamen zelf ook cultureel geladen kunnen zijn. En wil je iets moois haken voor een baby of kind? Bij de babypatronen en alle andere gratis haakpatronen kies je zelf de kleuren.

Het verhaal van roze en blauw is een mooie herinnering: kleur is nooit neutraal. Het draagt altijd betekenis, en die betekenis is door mensen gemaakt. Dat betekent ook dat we haar kunnen veranderen.

Tot slot

De volgende keer dat je iets haakt voor een kind, sta dan even stil bij je kleurkeuze. Niet om jezelf te censureren, maar om bewust te kiezen. Misschien kies je gewoon roze voor een meisje, en dat is prima. Maar misschien kies je iets anders. Iets wat het kind écht mooi vindt, of iets wat gewoon mooi is, zonder vooroordelen.

Want uiteindelijk gaat het niet over roze of blauw. Het gaat over de liefde die je in je haakwerk stopt. En die heeft geen kleur.

Liefs,

Iris


Veelgestelde vragen

Was roze vroeger echt voor jongens?

Soms wel. Een Amerikaans vakblad voor babykleding schreef in 1918 dat roze voor jongens en blauw voor meisjes de gangbare regel was. Maar andere bronnen zeiden precies het omgekeerde. Historici zijn het erover eens dat er vóór de jaren 1940 geen vaste regel was, en de meeste baby's droegen gewoon wit.

Wanneer werd roze voor meisjes en blauw voor jongens?

De koppeling bestond al wel eerder, maar werd pas na de Tweede Wereldoorlog echt strikt, zeker in de jaren 1950. Vanaf de jaren 1980, toen ouders het geslacht al voor de geboorte konden weten, ging de roze-blauwmarketing nog een stap verder.

Waarom houden zoveel meisjes van roze?

Onderzoek van LoBue en DeLoache (2011) laat zien dat meisjes pas rond hun tweede à derde jaar een duidelijke voorkeur voor roze ontwikkelen, ongeveer wanneer ze begrijpen of ze een jongen of meisje zijn. Dat wijst erop dat de voorkeur vooral wordt aangeleerd.

Moet ik roze vermijden als ik voor een meisje haak?

Nee. Houdt het kind van roze, haak dan roze. Maar vraag jezelf af: kies ik dit omdat het kind het mooi vindt, of omdat ik denk dat het zo hoort? Kleur heeft geen geslacht.

Wat zijn goede genderneutrale kleuren om te haken?

Geel, groen, oranje, paars, rood, turquoise: geen van die kleuren is per se voor één geslacht. Het fijnst is om de ontvanger (of de ouders) te vragen wat ze mooi vinden.


Meer lezen in de serie "Kleur en haken"

Bronnen

  • Paoletti, J.B. (2012). Pink and Blue: Telling the Boys from the Girls in America. Indiana University Press.
  • The Infants' Department (juni 1918). Amerikaans vakblad voor babykleding.
  • Time (1927). Overzicht van kleuradviezen voor baby's bij Amerikaanse warenhuizen.
  • Del Giudice, M. (2012). The twentieth century reversal of pink-blue gender coding: a scientific urban legend? Archives of Sexual Behavior, 41(6), 1321–1323.
  • LoBue, V. & DeLoache, J.S. (2011). Pretty in pink: the early development of gender-stereotyped colour preferences. British Journal of Developmental Psychology, 29(3), 656–667.

Zin om (nog beter) te leren haken?

In de Een Mooi Gebaar Club vind je meer dan 400 patronen als PDF, meer dan 15 videocursussen voor links- én rechtshandigen, een Steek-o-theek en elke week samen haken. Zo komen je projecten nu echt af.

Vanaf €25 per maand · 14 dagen niet goed, geld terug

Bekijk de Club → of kies een losse cursus

Finishing Friday: een heel jaar Club voor €199

Deze Black Friday koop ik niets, ik maak iets. Maak af wat al in je kast ligt en haak in december cadeautjes van je restjes, samen met de Club. Meer dan 400 patronen als PDF, alle videocursussen en elke week samen haken. En €199 blijft je prijs.

Alleen van vrijdag 27 tot en met maandag 30 november · 14 dagen niet goed, geld terug

Ja, ik doe mee →

LM101487 edited

Creatieve, enthousiaste en lieve Iris van Meer is het gezicht achter Een Mooi Gebaar en vertaalt, ontwerpt en deelt meer dan duizend haakpatronen met jullie op dit stukje internet.

Mijn verhaal, over hoe ik van onhandige knutselaar toch nog creatieve ondernemer ben geworden, lees je hier: Mijn Verhaal

Als je contact met Iris wil opnemen, ga je naar de contactpagina